سابقه کهن لک ها در آیین شب چله:
یلدا که در شهرهای لکستان از آن به عنوان «شب چله» یا «شو چله» یاد می‌شود، کهن‌ترین یادگار از رسوم مردم ایران باستان است و لک ها سابقه دیرینه‌ای در برپایی آیین این شب به یادماندنی دارند. کلمه یلدا از دو کلمه یل" به اضافه دا" تشکیل شده که به زبان لکی که بازمانده‌های زبان پهلوی باستان است "یل" به معنای بزرگ و دا" به معنای مادر که معنی کلمه می‌شود "مادر دی".

بدون شک شناخت آداب و رسوم طولانی‌ترین شب ‌سال در میان یکی از قدیمی‌ترین اقوام ایران باستان (لک ها) سبب آشنایی بیشتر با فرهنگ ایران باستان و رسوم آباء و اجدای‌مان خواهد شد. قار یا قال در زبان لکی ولهجه ی لری به معنی«داد و فریاد» و قاره یا قاله (گاله) به معنی«صدای بلند» است. برخی از دوستان ریشه«اول قاهاره» »یا «اول قارّه» را از کلمه عربی «لیله القاره» خوانده‌اند. درحالی که به نوشته دهخدا عرب واژه‌ای به نام« یوم قار» نیز دارد که معنی آن روز خنک. (منتهی الارب ). و یا روز سرد. (مهذب الاسماء) است. به هر ترتیب نکته زیبا و بیاد ماندنی بلندترین شب سال در این است که همه ایرانیان اعم از لک، فارس، ترک، کرد، لر، بلوچ ، عرب، مازنی ، گیلک و ترکمن و همچنین غربی‌ها روزهای همزاد آن در کریسمس و شکرگزاری شب یلدا را شب جشن، شادی، دور هم‌ نشینی ، دوستی و صداقت می‌دانند. آخرین شب آذرماه و آخرین شب پاییز، همان روزی که در ضرب‌المثل‌ها از آن به عنوان روزی برای «شمردن جوجه‌ها» یاد می‌شود، شب یلدا یا شب چله است و این شب همانند نوروز یا چهارشنبه سوری برای همه مردم ایران شناخته شده است اما در برخی نقاط کشور از جمله مناطق لک نشین، این مراسم قدمت طولانی‌تری دارد. آیین شب یلدا از دیرباز در بین لک ها رواج داشته و از قرن‌ها پیش این مراسم با عقاید و ویژگی‌های خاص خود برگزار می‌شد و امروز نیز بخشی از این عقاید همچنان پا برجاست.

برگزاری آیین شب یلدا در ایران و مناطق لک نشین سابقه چند هزار ساله دارد:
یلدا یک واژه سریانی به معنای میلاد است و از چهار قرن بعد از میلاد مسیح، شب یلدا به عنوان روز تولد مهر بین مسیحیان رواج داشته است اما در ایران، یلدا به معنای خورشید است و برگزاری مراسم‌های ویژه آن سابقه چند هزار ساله دارد. فلسفه برگزاری مراسم‌های ویژه شب یلدا در ایران، ریشه در شغل و معیشت مردم آن زمان داشته و از آن جا که شغل مردم در گذشته‌ها کشاورزی و دامداری بوده و زمستان آغاز تعطیلی کار آن ها به شمار می‌رفته، در واقع آخرین روز پاییز و ورود به فصل تعطیلی کار را به نحوی گرامی می‌داشتند.

مردم هراس خود از شب را با آتش افروزی و جمع شدن دور یکدیگر از بین می‌بردند:
ایرانیان باستان برای این‌که تا اندازه‌ای شب‌ها را بی‌آزار کنند و از ترس و وحشت آن بکاهند، آتش می‌افروختند و در پناه روشنای آتش، شب را به صبح می‌رساندند زیرا شب علاوه بر تاریکی و هراس و رمزآلودی، زمان حمله سارقان و راهزنان نیز بوده از اینرو مردم از شب هراس داشتند و با روشن کردن آتش و جمع شدن دور یکدیگر و برگزاری جشن و شادی، از هراس شب می‌کاستند. این دور هم جمع شدن‌ها در واقع محل رونق خوراکی‌هایی می‌شد که خوردن آن در شب یلدا به یک سُنت تبدیل شد و این سُنت هنوز هم ادامه دارد. لک ها یا مردم دیگر نقاط کشور که اغلب کشاورز بودند، میوه‌های تابستان و پاییز را به نحوی نگهداری می‌کردند که در شب‌های طولانی زمستان مصرف کنند مثلا مردم کُرد و لک و لر مقدار زیادی از انار و بِه را در خاک یا در بین انبار کاه (کاهدان) دفن می‌کردند تا تازه بماند و در طول زمستان بتوانند از آن استفاده کنند و این گونه شد که انار به عنوان یکی از میوه‌های شب یلدا شناخته شد یا هندوانه که امروز پای ثابت سفره‌های یلدایی شده است. آجیل که در بسیاری از فرهنگ‌ها به آن «شب چره» می گویند، برگرفته از همان «شب چله» است که پای ثابت خوراکی‌های شب یلداست.

انار و هندوانه پای ثابت خوراکی‌های شب یلدا:
با گذشت زمان، شب یلدا را همین خوراکی‌هایش جذاب کرده و در مناطق مختلف لکستان همچون مناطق دیگر کشور، خوراکی‌های خاص این شب مرسوم است. انار، هندوانه، بِه، پرتقال، نارنگی، خرمالو برگه قیسی، سنجد، کُنجد بو داده، گندم و شاه دانه(گنم بنگ) و... از خوارکی های مرسوم است که لک ها در شب چله از آن تناول می‌کنند اما انار و هندوانه پای ثابت مهمانی‌های شب یلداست. انواع آجیل و میوه‌های خشک و برگه‌های زردآلود و هلو، نخودچی و کشمش نیز در سفره‌های شب یلدا خودنمایی می‌کنند. در اغلب مناطق لک نشین مردم همچون سایر مناطق کشور، شب چله یا همان شب یلدا را در منزل یکی از بزرگترها می‌گذرانند اما برای این که به صاحب‌خانه به خاطر خرید این همه خوراکی فشار اقتصادی وارد نشود، هر یک از مهمانان خرید یکی از این خوراکی‌ها را بر عهده می‌گیرند و صاحبخانه اغلب به طبخ شام می‌پردازد.

شیرواره

‌شیرواره یا واره کردن نوعی رسم اجتماعی و اقتصادی رایج بین روستائیان و عشایر مناطق لک نشین است که در آن با اشتراک شیر تولید شده، امکان بهره‌وری بیشتر اقتصادی آن فراهم می‌شود. در این روش، عده‌ای از خانواده‌ها، بر اساس نظم و قراردادی معین شیر تولیدی خود را به نوبت به یکی از خانواده‌ها واگذار می‌کنند. به گروه تشکیل شده یک واره (varah) گفته می‌شود.
چگونگی ومراحل شیرواره:
شیرواره، نمادی از تعاون و همکاری است و چون تولید فراورده‌های روزانه محصولات دامی برای هر یک از اعضا به تنهایی مقرون به صرفه نیست، تولید این محصولات براساس تعداد دام به ترتیب از بیشترین تا کمترین تعداد، زمان تحویل شیر و تعداد روزها و برنامه‌ریزی مشخص می‌شود و همه اعضای ایل در این برنامه همکاری می‌کنند. ابتدا شیرهای چند نفر از خانوارهای عشایر که بیشترین دام را دارند جمع آوری و محصولات دامی و لبنی تهیه می‌شود و پس از آن افرادی که دام کمتری دارند در این تولید گروهی، مشارکت می‌کنند.
این تعاون معمولا به وسیله زنان روستا یا ایل صورت می‌گرفت. هرروز صبح زود شیر دام‌های افرادی را که در این برنامه شرکت داشتند در خانه یکی از آنها جمع آوری می‌شد ومیزبان شیرواره از شیر موجود با استفاده از مشکه فراورده‌های دامی تهیه می‌کرد. نا گفته نماند در این زمان معمولا طرف‌های شیرواره به تناسب نیاز خود از ماست یا دوغ حاصله استفاده می‌بردند.
مقیاس سنجش آنها استفاده از یک تکه چوب به نام له‌له و یک ظرف مشخص بود. به طوری که تا یک ماه که شیری که به میزبان شیرواره می‌دادند را با استفاده از یک ظرف با مقیاس مشخص می‌سنجیدند و در زمانه تسویه با شمارش له‌له میزان شیر پرداختی مشخص می‌شد.
مزایا:
۱- صرفه‌جویی در وقت
۲_استفاده بهینه از شیر
۳- جلوگیری از فاسد شدن شیر
۴- ایجاد همکاری بین روستاییان