بو تا دَردِ دل اَره یَک بوشــیم
ئِه دَسِیل اِشکیا بی نمک بوشیم

ئِه دَرد و ئِه رنج ئِه خَم و خُصَه
ئِه چَرخ دُورون ئِه فلک بوشیم

ئِه جوونی کِه ئِه جور وا چـــے
ئِه کویزَه دِلیل پِر تِرَک بوشــیم

ئِه روژِ جیایی یار ئِه دلـداری
ئِه جَنم سی وَ دِرَک بوشـــیم

ئه حرفیل تو دار کِه وَ یَک‌مو وِت
لابردِنگ باوژیم مَتلـــک بوشـیم

ویریاعیني

صفحه (1)

هویت قومی، مقوله‌ای تاریخی است که در سیر حوادث و مشی وقایع تاریخی در اطواری گوناگون بروز و ظهور می‌یابد.
هویت ملّی و قومی از تصور تمایز و رویارویی میان «ما» و «دیگران» یا «بیگانگان» نشأت می‌گیرد. این احساس دوگانگی میان «ما و دیگران» اگر در حد اعتدال باشد می‌تواند همچون دو بال پرواز برای همیاری واعتلای فرهنگی ظاهر شود و اگر به قلمرو تعصبات کور و دشمنی‌ها و کینه‌توزی‌های قومیتی متعصبانه و نژادی و زبانی درآید یا به بهانه‌ چالش با تعصبات قومیتی، به نفی و انکار و تمسخر میراث فرهنگی قوم خویش و یا قومیتی دیگر بیانجامد، نیرویی ویرانگر خواهد شد و بهانه گونه‌ای دشمنی و ستیزه‌جویی بی‌پایان و بی‌ثمر

در یک جامعه توسعه یافته اگر فردی، گروهی یا سازمانی؛ خبر و یا محتوایی را منتشر کند که در آن شائبه تحقیر قومیتی و جنسیتی باشد و در پی این اقدام، اعتراضی در جهت یادآوری اخلاق و مدنیت صورت بگیرد، می‌توان از" هوشیاری و واکنش به موقع کنشگران اجتماعی" آن جامعه سخن گفت؛ کنشگرانی که با داعیه اخلاق و از خاستگاهی مدنی و انسانی موظف به واکنش شده‌اند، نه با دستاویزی به تعصبات کور و بی هدف. اما اگر از رسانه‌ای ملی و یا شبکه تلویزیونی استانی محروم در این زمینه خبط و خطایی صورت پذیرد." ما با تکرار اقدام جدایی‌افکنِ تحقیر «لک» بواسطه تعصب «لر» و تحقیر «لر» بواسطه تعصب «لک» مواجهیم. این نزاع دو دسته همجنس و همفکر با رویکرد" نژادپرستی و شووینیسم۱" است نزاعی نفسگیر در تحقیر دیگری آن هم در جامعه‌ای واگرا.

در چنین موقعیتی، نبایستی تصور کنیم که در یک طرف این مجادله، عده‌ای پایبند به معیارهای اخلاقی و مدنی هستند و عده‌ای بی‌اعتنایی به آن. به عبارت دیگر در استان و بر سر مسایل به ظاهر اخلاقی، همه در و تخته‌ایم و غلبه هرکدام از طرفین بر دیگری غلبه بی‌اخلاقی و فروکاستن کرامت انسانی است. بدون توجه به عواملی مانند نژاد و زبان، هیچ یک از طرفین، اعتراض و شورش را با رویکردی اخلاقی و انسانی و مدنی آغاز نکرده است. بنابراین در چنین فضای خالی از معیارهای معمول اخلاقی و انسانی، شاید به ظاهر برنده ماجرا کسی باشد که توهین و فحاشی‌اش به طرف مقابل، حاوی مضمون تحقیرکننده و توهین‌آمیز بیشتری باشد چه یکی با گرز و دیگری با کوپال!

این دعواهای شوونیستی که در جامعه در هم‌تنیده منطقه زاگرس مرکزی در استانهایی نظیر لرستان، کرمانشاهان، همدان و ایلام با زنده کردن ماجراهای تاریخ‌گذشته و جلوداری و پرچمداری عده‌ای ناآگاه با دعوی مضحک« لر» یا «کرد» با« لک» اصیل منشا حرف و حدیثهایی شده است و بانی اختلافهایی، در صورت عدم دخالت عقل و منطق شاید به نقاط کور و مشکل‌ساز هم کشیده شود.

زبان، مذهب و نژاد واحد الزاماً و حتمأ عناصر تشکیل‌دهنده یک استان و یا کشور نیست. برای مثال «ملیت ایرانی» از نژاد و زبان واحد برنخاسته و ایرانیان قومی واحد نبودند که در سیر «تکاملی» خود از «طایفه» به «قوم» و سپس «ملت» تبدیل شده باشند. ایران و بالطبع استانهای زاگرس مرکزی، موزائیکی است از اقوام و فرهنگ‌ها و زبان‌های مختلف که در طول تاریخ کهن در سرزمین پهناور پدید آمده‌اند و زبان فارسی برغم اهمیت و گسترش تاریخی آن در سرزمین‌های غیرایرانی، مانند هند و عثمانی، عامل تشکیل‌دهنده واحد فرهنگی- سیاسی- جغرافیایی بنام «ایران» نبوده است. به این دلیل لک،لر، کرد و بلوچ و ترک و عرب و سایر اقوام ساکن «ایران»، به دلیل سکونت و تعلق طولانی به این سرزمین، خود را «ایرانی» می‌دانند ولی انبوه کثیر «فارسی‌زبانان» سایر کشورها نه خود را «ایرانی» می‌دانند و نه به این نام شناخته می‌شوند. با همین منطق، قومیت و زبان زمانی می‌تواند بسان بالهای پیشرفت برای یک کشور متحد باشد که تفاوت‌های قومیتی، دلیلی برای تسریع توسعه و رسیدن به هدفی والا و آرمان ملت شوند و گرنه همین تفاوتها می‌توانند دلیل واگرایی و دوری شوند.

مدتی است که از دست بدست شدن خبرهای گوناگون و ملتهب در فضای مجازی، از فرجام دادخواهی مصادره میراث‌های قومیتی بتاراج رفته یک قوم توسط قومی دگر تا حمله و اتهام قومیتی دیگر همه و همه در استانی که من در آن ساکنم؛ باعث نگرانی‌های فزاینده‌ام شده است. نگرانی که گاهی مرا بسوی قضاوتی ناخواسته می‌کشاند و گاه بسوی اتهامی که سخت از آن گریزانم.

خودم را تا این لحظه قانع کرده‌ام که در این موارد، مطلبی ننویسم یا اگر می‌نویسم چنان ننویسم که به قطعیتی یا انکاری در نوشتار برسم.

این مطلب درهفته نامه نیش قلم به چاپ رسیده است

گلچینی از ابیات فال چل سرو


برنج کردیه آو سر خروس بری
وه نیش بژانگ هوم کرل چری
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
یا ایمام رضا پیر بارگه خاس
طواف چی فره س مطلودار بشناس
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
یا ایمام زایه کی بان کلیایی
کافر نخفی شو وه تنیایی
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
ار دوس منین خو بوه گردم
دوردت هاوه مه راست وه مردم
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
ای واریره هت وتم یه یاره
گلارم کور بو یه خو ریو یاره
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
بری کموتر وه کپو کپو
دانر تنگ تیر چن ارا شهر نو
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
ار دوس بزانی مه حالم چوینه
نه زلفه میلی نه خال ور سینه
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
تنیا داری بیم وی مله دیمه
گذرگای علی گل داسی خیمه
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
کزه وفره لویل وه روی راخه وه
دنگ دوس نمای وه ایلاخه وه
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
لافت هراتی ،کرسی چوار پایه
وه ژیری هوتیه دو والی زایه
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
وی مانگه قسم ها وه برز وه
دویری من و تو آه و لرزه وه
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
کراسه م دریا چنه قوروشی
خدا برسن پارچه فروشی
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
ریه کی کرماشان هر توزه مکی
دلم کل کلی لای دوسه مکی
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
دوس دوروزن سر دورو لقن
رند و حیله باز ، بن کیسه تکن
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
ریه کی کرماشان بتیشن وه چو
ارا دوسه کم هر بای هر بچو
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
خدا خدام بی ،واران بواری
سوزه ی بالا برز آو وه جو باری
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
خدا برسن روزی قلیانم
تماکو فروش بکه میمانم
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
وه سا چتره کت ساتی بکم خاو
شا جهنم جام بو بهشت بیلا ناو
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
تالی زلفه کت پاون پامه
گری نوینه مت آخر دونیامه
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
بری تویله دت دان وه نام شویمم
مر خدا رحم کی وه بنه تومم
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
هر کل کلت بی باو تا کلت کم
وه باوان مچین دس وه ملت کم
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
کونه کی کولت پوس شکاره
آوه کی نامی شفای بیماره
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
کمر کویی برمی ، بوه هوماری
وه مال دوس مچم وه سر سواری
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
دمه کت قوطی آو هوری مانه
زلفه شوره کت ژیر سری مانه
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
دم قن دنان قن ،کل گیانت قنه
میمی قن فروش قن منی چنه
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
وه در ماله کت ساتی بنیشم
هر کی پرسیتی موشم دوریشم
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
ار دوس هزار بو ،هر تو یارمی
هر تو دوسه کی نو شکارمی
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
دسمال دسه کت بیلا دوان بو
یکی اوریشم یکی کتان بو
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
تنیا داری بیم وه سر یال وه
عاجز بیم وه دس وای شمال وه
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
مانگه شو خاصه وه شرط خوشت بو
سوزه ی بالابرز وه ترکشت بو
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
شوعلی مانگ داسی وه سر کلاوان
لیل وه دلگیری مچوه باوان
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
خانم نمری گوشت شکارم
کوی گردی بکم ارا کی بارم
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
بیلا هر شو بو ،وه روژ بیزارم
ناخای ناکسی شک باریه کارم
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
کم باو کم بچو کم بنال وه
دو دری بشکن باوه مال وه
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
دسه کم بگر بیرمه ماله کت
بکمه میمان تنیا خاله کت
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
خدا خدام بی وه مال بین او در
چوار شو سویریه کت بکیشین وه سر
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
گله ی گوشت تویشک جگر نیری ورک
ماچ تویله دت ،سواری مهنک
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
خداته بین ده ،دو گل اژ وهار
اول اسب و زین ، دوم ژن ومال
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
تنیا داری بیم کنی وه پام بی
گل گل نازاران دایم وه سام بی
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
خدالم شگری رسیم وه مطلو
دله کم ساکت بی وه پژاره شو
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
خوشال وه کری دیری دسگیران
کلاو کج منیا وه مال هسویران
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀
ار بینه لک لک بچینه مولق
شکار ویمین وه فرموده حق

مه درویشم لکم ئیجاز دیرم

مه دووسی چوی خوه شین دم ساز دیرم

می مه شووقی وه نام فاتمه لر

سنوبه ر قامه ت و پرناز دیرم

مه ئه ژ ئیلم له دون سه رمایه دیرم

قلایکم کی ئه ژ کووپایه دیرم

ئه گه رخه م بی خوراک شو و روژم

می دوسی چوی خوه شین هومسایه دیرم

خوه شین گوم بی و مقسودم ا دس چی

لطیفی سوت داوودم ئی دس چی

ودرکئسن ئیشقت موبتلا بیم

ئه سیر په نجی شیر به لا بیم

تورنستم کی یاری بی وفایی

خه تا کردیم وه گه ردیت ئاشنا بیم

قلنده ر مه سله ک و ئاگر مه زاجیم

نباشد حاجه تی بر ته خت و تاجیم

فراموشیم بیه دنیای خاکی

لباس ئاشقی کرده رواجیم

یه لی کیم حاجه ت ئه ژ پرواز دیرم

وه دام و قفه س کی ساز دیرم

ولیم که ئیژدهای نفس سه رکش

مئ یاری غیر تو هم راز دیرم

ده مم قولف و مه جال گفتگو نی

خوه شین به ر ئاب شد یادی ئه زئوو نی

کیتاو ئارزوو گوم بیه طاهر

نشان ئه ز رد پای آرزو نی

بووری ئیمشووه گه رد یه ک بنیشیم

بوری تا بار دردی یه ک بکیشیم

مئ مجنون و تو هم شیدای شیدا

بووری ئی دووس هه ردک دل په ریشم

مئینم طاهر بیابان گرد ئاشیق

بی سینه داغ دیرم چون شه قایق

ئه سیری پا نجی مرگم دریغا

جیا ئه ژ به زمی یاریل موافق

مئ دوریش مه سله ک و ئاگر درینم

بووی در باغ خاویم لحظه ای که ند

که شاید وخت خاو رویی تو بینم

به لک‌بودن خودتون افتخار کنین

«نه کردم نه هم لر نژادم لک است»

«رضاحسنوند(شوریده لرستانی)

من این گفته دارم زدانای پیر

به خاطر دراست و نگردد ز ویر

هماره بود ورد من این سخن

به سیر زمانه نگردد کهن

بود زادبوم من ایران زمین

بعالم سرم من برآن و برین

پساپشت من بس دماوندهاست

یلان مرا سینه الوندهاست

هنوز از فراز که بیستون

زفرهادها ریزد آواز خون

نژادم نژاد یل شیرگیر

که دشمن به قهرش هماره اسیر

به شهنامه بینی نژادمرا

بسی دیده تاریخ داد مرا

بود فخر و نازم بدین مرز و بوم

نگیرد مرین خاک را فکرشوم

وجودم فدای تو ای خاک پاک

نه من بس هزاران یل سینه چاک

هزارم اگر زندگانی بود

فدای تو جان و جوانی بود

سپاسم بود از خداوندگار

زبان داده بخشیده ایل و تبار

اگرچه مرا دانشی اندک است

سپاسم زیزدان نژادم “لک” است

نژادی بلند و زبانی گزین

همه واژه هایش فصیح و وزین

نگویم لکی از همه برتر است

ولی در میان دگر سر است

گروهی مرا زان خود کرده اند

نژاد مرا زان خود برده اند

ولی غافل از آنکه ایرانی ام

“لک”م “لک” نژادم کسی را نی ام

بماند بخاطریکی جمله پاک

زخاکست گندم نماند بخاک

ازین پس نخواند کسم زان خویش

کزین قصه دارم دلی ریش ریش

نه ”کرد”م نه هم “لر” نژادم “لک” است

به جمع زبانها زبانم تک است

بنام نژادم صدایم کنید

ازین خویش خوانی جدایم کنید

ببخشید اگر این سخن تند بود

روانم پریش و خرد کند بود